Waarom praten we over kwetsbare vrijwilligers?
Dan komen we meteen op het moeilijke punt. Je wilt vrijwilligers ook de ondersteuning en de omstandigheden geven waarin iemand tot zijn recht komt. Dan is het handig om te kunnen benoemen dat sommige mensen meer ondersteuning nodig hebben of andere omstandigheden.
Kwetsbare vrijwilligers, vrijwilligers met een rugzak, vrijwilligers in een kwetsbare positie. Het zijn containerbegrippen en zeggen daardoor eigenlijk niks meer. Wat maakt iemand kwetsbaar? De ene rugzak is de andere niet. De ene mens is de andere niet. Bovendien: kwetsbare vrijwilligers zijn geen probleem, ze zijn een vrijwilliger!
Een echte oplossing voor het probleem van de benaming heb ik niet voor je. Ik weet alleen dat een containerbegrip niemand helpt en dat termen die stigmatiseren niet prettig zijn om opgeplakt te krijgen. Elke vrijwilliger verdient een goede begeleiding, aangepast aan wat die persoon nodig heeft. Heb je daar een benaming of een hokje voor nodig? En welke benaming is dan passend?
Als je nadenkt over je vrijwilligers – bijvoorbeeld voor in je vrijwilligersbeleid – omschrijf dan duidelijk wat je bedoelt. Wie zijn die vrijwilligers die wat extra’s nodig hebben? Wat zijn die extra’s die mensen nodig hebben? Extra belangrijk is de vraag of je die extra ondersteuning kunt bieden. Heb je de tijd, vaardigheden en mogelijkheden om extra begeleiding te bieden? Wees daar ook eerlijk over, dat voorkomt een boel gedoe.
Alle mensen verdienen de ondersteuning die ze nodig hebben, dat helpt ze beter functioneren in jouw organisatie. Kijk dus kritisch of je de begeleiding en omstandigheden voor vrijwilligers kunt bieden en hoe je dat aanpakt.
Hoe kan (ik) het wel?
Mensen die werken met vrijwilligers lopen soms tegen uitdagingen aan. Er is helaas geen handboek, er is geen stappenplan, er is geen gebruiksaanwijzing die voor iedereen werkt. Dat zou handig zijn, maar een mens is nou eenmaal niet hetzelfde als een Billy-boekenkast (en alsof die altijd zo makkelijk zijn 😉).
Jij bent jij en doet het op jouw manier, de ander is de ander en doet de dingen op diens manier. Als dat niet klikt, mag je op onderzoek uit! Op zoek naar wat jij lastig vindt, welk gedrag jij moeilijk vindt om mee om te gaan. Waar jij vastloopt in het contact.
In de vragen over het werken met kwetsbare vrijwilligers hoor ik vaak een eigen onvermogen. Een drempel die moeilijk over te gaan is. Ik kreeg eens een vraag over omgaan met kwetsbare vrijwilligers en na even doorvragen bleek dat deze vraagsteller een vrijwilliger met een alcoholprobleem in de groep had. Deze vrijwilliger kwam soms met een kegel naar de organisatie. Niet prettig, dat snap ik. Een goed gesprek is op zijn plaats. Maar: dat is moeilijk. Feedback geven is moeilijk, een probleem bespreken is moeilijk. Deze begeleidster wilde de confrontatie liever niet aangaan. We hebben dus te maken met twee kwetsbare mensen hier, wil ik maar zeggen: de vrijwilliger én de begeleidster.
Ik werkte zelf ooit met een vrijwilliger met autisme. Hij was al vrijwilliger bij Eindhoven Doet en wilde met mijn project meedoen. Hij gaf aan dat hij veel structuur nodig had. Goed om te weten, maar ik moest eerlijk aan hem bekennen dat hij dan bij mij misschien niet aan het goede adres was. Structuur is niet mijn sterkste kant (zelfkennis siert de mens, vind ik). Hij kwam erop terug. Hij wilde toch aansluiten bij mijn project, omdat hij zich bij mij juist gezien voelde om zijn kwaliteiten. Zijn voorstel was dat ik zou aanvaarden dat hij alles in Excel bestanden zou zetten, ik hoefde daar verder niks mee, behalve checken of het klopte. Goed compromis! Ik heb hem nooit gezien als kwetsbare vrijwilliger. We waren twee mensen die samenwerkten, allebei met talenten en minder handige eigenschappen. Het was een fijne samenwerking.
Ik heb ook fijne herinneringen aan mijn tijd als kinderwerker in een buurthuis. Ik had een vrijwilliger die ging over ranja maken. Dat was haar taak. Verder deed ze mee aan de activiteit met de kleuters. Ik hoorde haar een keer vertellen over haar werk, vol trots, tegen een buurtbewoner. Dat vond ik zo mooi om te horen, hoe trots zij was op haar taak als ranja-maker, op haar bijdrage aan het geheel. Zij hoorde er gewoon bij. Punt. Wat leverde dat op voor mij of voor het werk? Een rijkere groep, een diverse groep die een betere afspiegeling is van de wereld buiten het buurthuis. Ze leerde mij, de andere vrijwilligers en de kinderen meer over haar leven met een licht verstandelijke beperking. Ik vind dat mooi en belangrijk. En natuurlijk waren er uitdagingen, maar zonder wrijving geen glans toch?
Wat kun je doen?
Werken met vrijwilligers is superleuk. En soms loop je tegen uitdagingen aan, deze tips kunnen je helpen. We hebben allemaal onze kwetsbaarheden en onze krachten, laten we elkaar helpen.
- Heb oog voor de waarde die iemand toevoegt. Iedereen is van waarde. Iedereen kan een bijdrage leveren. In een rugzak zitten ook leuke en handige dingen. Misschien is iemand juist wel van méér waarde door de levenservaring!
- Geef vertrouwen. Vraag naar iemands wensen en grenzen en vul dat niet in voor de ander. Vraag wat iemand nodig heeft en bedenk eerlijk of je het kan bieden. Is dat niet zo, bespreek dat dan ook eerlijk. Misschien is er een andere weg, misschien zijn jullie geen match. Maak in elk geval geen afspraken die je niet na kan komen, dat geldt voor de vrijwilliger maar ook voor jou.
- Wat was jouw kwetsbare periode? Kun je je die voor de geest halen? Het helpt je om de relatie met de vrijwilliger gelijkwaardiger te maken.
- Check je aannames! Van psychologiseren is nog nooit iemand beter geworden. Jij bent er niet om diagnoses te stellen, laat dat maar aan de psychiaters over. Je hebt te maken met een mens, niet met een syndroom.
- Zie de betrokkenheid van vrijwilligers. Ondanks hun kwetsbaarheden willen ze zich inzetten voor jouw organisatie. Het kost ze misschien meer dan dat het een ander kost. Meer energie, meer drempels die overwonnen moeten worden, meer durf en moed, meer moeite. En toch zijn ze er om bij te dragen aan jouw organisatie.
- Begeleidingsgesprekken zijn belangrijk. En dan heb ik het niet over het wekelijkse gesprekje bij het koffiezetapparaat. Ik hoor nog te vaak dat mensen niet begeleid worden omdat begeleiders denken dat de gesprekjes in de wandelgangen voldoende zijn. Dit geldt voor elke vrijwilliger, het is belangrijk om ten minste twee keer per jaar echt even te gaan zitten voor elkaar en te praten over ‘hoe het gaat’. Is de vrijwilliger tevreden, over wat wel en over wat niet. Wat heeft die nodig? Wat verwacht jij als begeleider? Matcht dat (nog)?
- Ga gesprekken in op basis van gelijkwaardigheid. Bespreek het gedrag dat jij lastig vindt en geef aan wat het met jou doet. Jij hoeft niet alleen de verantwoordelijkheid te dragen, liever niet zelfs. De vrijwilliger kan meedenken over een oplossing, zodat jullie er samen uitkomen. Check nog even de regels van feedback geven en vergeet de complimenten niet!
Niet iedereen heeft dezelfde hulp nodig, maar echt iedereen heeft hulp nodig. Net zoals iedereen de behoefte heeft om erbij te horen en van betekenis te zijn. Laten we dat mogelijk maken in vrijwilligersland!
Hoe gaan jullie om met vrijwilligers met en zonder een kwetsbaarheid in jullie club? Hoe gaan jullie om met het benoemen? Ik vind het superleuk en interessant om van je te horen!
Wil je graag jouw begeleiding aan vrijwilligers met een van onze adviseurs bespreken? Dat kan, we zijn er voor jou. Neem contact met ons op en we maken snel een afspraak!